Cadeautje aan Merkel: een opvolger die op haar lijkt

Na het meest ener­verende partijcongres dat de Duitse CDU in decennia heeft beleefd, bleven drie letters overeind: AKK. De afkorting staat voor Annegret Kramp-Karrenbauer, de 56-jarige politica uit Saarland die Angela Merkel opvolgt als partijvoorzitter van de christen-democraten, en versloeg daarmee haar rivalen Friedrich Merz en Jens Spahn. Daarmee kozen de 999 aanwezige gedelegeerden vrijdagmiddag in Hamburg voor het zachtst mogelijke einde aan het achttienjarige Merkeltijdperk.

Had de meerderheid voor Merz gestemd, dan was de verkiezing de geschiedenis ingegaan als een cesuur. Met de keuze voor Merz had de partij impliciet afgerekend met de politiek van de bondskanselier. Zakenman Merz stond voor een CDU die zo neoliberaal is als in de late jaren negentig, sterker opkomt voor de belangen van het bedrijfsleven, een hardere asielpolitiek en de nadrukkelijke wens om de CDU weer attractiever te maken voor conservatieve kiezers.

AKK geldt daarentegen als aanhanger van de door Merkel uitgestippelde middenkoers en is de bondskanselier de afgelopen jaren nooit noemenswaardig ­afgevallen. Maar dat betekent niet dat de rust en eensgezindheid in de CDU nu spoorslags wederkeren en Merkel neuriënd de resterende drie jaar van haar kanselierschap kan uitfietsen. Daarvoor is de overwinning van AKK te nipt.

Radicale breuk

In de tweede stemronde, die ging tussen AKK en Merz, waren voor een meerderheid 500 stemmen nodig. Kramp-Karrenbauer haalde er 517, ofwel 51,7 procent. De overige 48, 3 procent van de gedelegeerden stemde dus wél voor een radicale breuk met het Merkeltijdperk. Onder hen parlementsvoorzitter Wolfgang Schäuble, misschien wel de machtigste man binnen de partij, die sinds het begin van deze week openlijk campagne voerde voor zijn oude vriend Merz. Ook hij is een verliezer van deze verkiezing.

Kramp-Karrenbauer won vrijdag dus een ingewikkeld bouwpakket. Er zal veel lijm aan te pas moeten komen om een solide toekomst te knutselen voor de partij die bij de volgende verkiezingen vastbesloten is weer minstens 40 procent van het electoraat aan te spreken. In de peilingen staat de CDU momenteel op 29 procent.

Toen ze hoorde dat ze had gewonnen, sprongen AKK de tranen in de ogen. In haar laatste pitch, een uur eerder, had ze zich nog grondig trachten te ontdoen van de negatieve etiketten die haar aankleven: ‘mini-Merkel’ en ‘kopie’. ‘Ik sta hier zoals ik ben en zoals het leven me heeft gevormd, en daar ben ik trots op.’

Nee, AKK sprak nooit kritisch over Merkels vluchtelingenbeleid, en ze bepleit net als Merkel verdere ­Europese eenwording en een sociale ­politiek die dicht aanschurkt tegen die van de sociaal-democratische SPD. En ook zij is eerder een pragmaticus dan een visionair.

Geen Merkelkloon

Maar een kopie van Merkel is ze inderdaad niet. AKK zei de afgelopen weken vaak dat de regering meer daadkracht zou moeten tonen, meer moed. Ze verwijt Merkels kabinet te voorzichtig te zijn, alleen nieuw beleid te willen implementeren, op welk terrein dan ook, als het ‘voor 101 procent doortimmerd is’. Dat leidt, aldus AKK, tot frustratie onder burgers. Soms risico nemen is volgens haar beter dan stilstand. Dat zijn geen woorden die Merkel snel zou uitspreken.

Ook als het gaat om de uitvoering van het asielbeleid is AKK wat uitgesprokener dan Merkel. Zo wil ze dat asielzoekers die voor een misdrijf veroordeeld zijn uit het Schengen-gebied verbannen. En als minister-president van Saarland gaf ze haar regering toestemming om bij twijfel omtrent de leeftijd van minder­jarige asielzoekers röntgenfoto’s te laten maken van hun skelet, beleid dat in Berlijn als omstreden geldt.

Maar vooral op ethisch gebied is de ­katholieke AKK een stuk conservatiever dan Merkel: ze is openlijk tegen het vorig jaar ingevoerde homohuwelijk en wil ook het wetsartikel niet afschaffen dat huisartsen verbiedt op hun website te zetten dat ze abortussen uitvoeren.

Alles bij elkaar is het geen slecht gereedschap om ook de conservatieve CDU’ers iets meer te kunnen bieden dan Merkel deed. Maar de stemming binnen de CDU was de afgelopen weken zo gepolariseerd dat ze wel snel met een concrete handreiking moet komen.

Daartoe heeft ze nog een troef in handen. Zaterdag, op de tweede dag van het congres, mag de voorzitter iemand voordragen voor de functie van secretaris-generaal. Het is niet uitgesloten dat ze een van haar voormalige concurrenten aan boord zal willen halen.

Afscheidsgeschenk

Hoe nipt ook, de overwinning van AKK, weer een gematigde kandidaat en weer een vrouw, toont aan hoezeer de partij in de achttien jaar van Merkels voorzitterschap is veranderd. Voor Merkel moet het voorzitterschap van AKK aanvoelen als een soort afscheidsgeschenk.

Merkel opende het congres vrijdag met een openhartige rede, zelfkritisch, en voor de fijnproever bij vlagen humoristisch, zoals ze die wel vaker heeft gehouden sinds twee maanden geleden de last van de politieke toekomst van haar schouders is gevallen.

Ze memoreerde de vele malen dat partijgenoten de afgelopen achttien jaar misprijzend ‘typisch Merkel’ hebben gezegd, op momenten dat men haar te pragmatisch vond en niet bevlogen genoeg. ‘Ik heb het jullie niet makkelijk gemaakt’, resumeerde ze. ‘Maar jullie het mij soms ook niet.’ En, met een vleug van trots: ‘Ik ben niet over elk stokje gesprongen dat me werd voorgehouden.’ Toen er tijdens het negen minuten durende slotapplaus ook in haar oog een traan opwelde, keerde ze zich bruusk om.

Ook dat is typisch Merkel. Of de partij ooit ook zal spreken van ‘typisch AKK’ en wat ze daar dan mee bedoelen, dat zal de komende tijd moeten blijken.