Frisse blik op wild liefdesleven Rembrandt

Voor het eerst liggen documenten zoals de erfenis van zijn zoon Titus, de trouwakte met Saskia en zelfs de aanmaning van de verkoper van zijn huis bij elkaar in een ruimte. Het ligt er allemaal, te zien in zo goed als onleesbaar oud-Nederlands schrift.

Wie de tentoonstelling bezoekt, kan niet anders dan tot de conclusie komen dat Rembrandts leven draaide om geld, macht en liefde. De audio- en videotour – iedereen krijgt een iPad mee – maken het verhaal levendig. Wie inzoomt op de originele schriften uit de zeventiende eeuw, krijgt op de tablet een filmpje met uitleg voorgeschoteld. Nooit eerder kwam het leven van Rembrandt zo dichtbij.

De liefde van zijn leven was Saskia. Hij kreeg met haar vier kinderen, waarvan alleen Titus volwassen werd. Na de dood van Saskia kreeg Rembrandt relaties met zijn dienstmeisjes. Geertje was kindermeid voor Titus. Hij deelde waarschijnlijk het bed met haar. Rembrandt gaf haar juwelen uit Saskia’s erfenis. Toen enige tijd later de twintig jaar jongere Hendrickje in dienst trad, werd Geertje aan de kant gezet.

Zij liet dat niet zomaar gebeuren. Geertje beleende de juwelen om rond te komen en daagde Rembrandt voor de Kamer van Huwelijkse zaken. Ze eiste dat Rembrandt met haar zou trouwen of in haar onderhoud zou voorzien. Rembrandt ontkende dat hij beloftes had gedaan, maar de alimentatie aan Geertje ging omhoog van 60 naar 200 gulden per jaar.

Dat Hendrickje zwanger werd van Rembrandt was een schandaal, omdat de jonge vrouw lid was van de gereformeerde gemeente. Rembrandt niet. Ze werd bij de Kerkeraad ter verantwoording geroepen vanwege haar zwangerschap als ongehuwde vrouw. Ontkennen had geen zin. Haar buik bolde onder haar kleding. De kille blikken van de ouderlingen moeten dodelijk zijn geweest.

“Al met al draaide alles om geld, macht en liefde”

De bezoeker wordt op de tentoonstelling ook meegesleurd in de financiële besognes van de schilder. Eigenlijk was Rembrandt aan de lopende band blut. Veertien jaar nadat hij in 1639 zijn kapitale huis op de Jodenbreestraat kocht voor 13.000 gulden, waren veel rekeningen nog altijd niet voldaan. Op de tentoonstelling ligt een rekening van 8470 gulden. Omdat Rembrandt deze niet kon betalen, werd zijn faillissement aangevraagd.

Voor de tentoonstelling in het Stadsarchief is het faillissement van Rembrandt een gelukje. Daardoor kennen we zijn hele inboedel. Een deel daarvan wordt in beeld gebracht als er ingezoomd wordt op de factuur. Negentien bladzijdes zijn volgeschreven met alles wat Rembrandt bezat.

Niet lang na zijn faillissement richtte Rembrandt een vennootschap op, waarbij de schilder in dienst komt van zijn vriendin Hendrickje en zijn zoon Titus. Alle inkomsten moet hij met hen delen. Rembrandt kwam in dienst bij de firma tegen kost en inwoning. Deze constructie moest voorkomen dat er problemen ontstonden met schuldeisers. Wie goed kijkt op de oprichtingsakte van de firma, zal zien dat Hendrickje, die niet kon schrijven, met een kruisje heeft getekend.

Het kon niet voorkomen dat Rembrandt weer diep in de financiële problemen kwam. Het graf van Saskia, die begraven ligt in de Oude Kerk, verkocht Rembrandt in 1662 toen hij wederom aan de grond zat.

De tentoonstelling eindigt met zijn overlijden in 1669 op 63-jarige leeftijd. Zijn lichaam verdween in een anoniem huurgraf in de Westerkerk; de kosten van de begrafenis: 15 gulden.